ZESPOŁY FOLWARCZNE W KRAJOBRAZIE KULTUROWYM
GMINY POLANÓW

 

Wstęp


Zespoły rezydenycyjno-folwarczne stanowią jeden z głównych wyróżników w krajobrazie kulturowym Pomorza Zachodniego. Są także dominantami architektoniczno-krajobrazowymi w strukturze wsi. Naukowe zainteresowanie architekturą folwarczną (inwentarską, gospodarczą czy przemysłową)  pozostaje wszakże w cieniu badań, czy monografii dotyczących zabytkowych zespołów dworsko-parkowych. Można pokusić się o stwierdzenie, że jest to architektura „niedostrzegana” (Łęcki, Nowacki, Jakimowicz 1994), a tym samym niedoceniana i zapomniana, traktowana często jako „zło konieczne” towarzyszące zespołom rezydencjonalnym. A przecież tylko prawidłowo funkcjonujący i zarządzany folwark  mógł dostarczać ówczesnym właścicielom ziemskim odpowiednich środków do budowy okazałych pałaców czy założeń parkowo-ogrodowych.
XIX-wieczne przemiany gospodarcze, społeczne czy techniczne wprowadziły również wiele zmian w rolnictwie, szczególnie w sposobie gospodarowania, zarządzania oraz strukturze i kompozycji zabudowy folwarcznej. W owym czasie nastąpił wzrost produkcji roślinnej, rozwój hodowli bydła, koni i trzody (przy stopniowym ograniczaniu chowu owiec), a także rozwój przemysłu rolno-spożywczego. Powyższe uwarunkowania miały swoje odzwierciedlenie w ówcześnie kształtowanych zespołach folwarcznych, gdzie właściciele majątków wykazywali dużą dbałość zarówno o stronę użytkową budynków gospodarczych, jak również o wartości estetyczne, a także ład przestrzenny wokół swoich rezydencji. Zabudowa podwórzy gospodarczych czy dziedzińców przy dworach była komponowana według określonych standardów, a nawet poradników (np. Tiedeman 1898), ze szczególnym uwzględnieniem form zgeometryzowanych, z osiami widokowymi. Z kolei w budownictwie folwarcznym zmiany dotyczyły: 1) zapotrzebowania na wielkokubaturowe budynki inwentarsko-magazynowe o określonych konstrukcjach; 2) zaniku drewnianego budulca i zastępowania go trwalszym materiałem, jak kamień i cegła (a od końca XIX wieku żeliwo, stal, beton); 3) wzrostu znaczenia wystroju architektonicznego, które było zgodne z ogólnymi trendami w architekturze.

 

Pobierz całą publikację (PDF) 



 


BUDOWNICTWO FOLWARCZNE GMINY BROJCE


Wstęp


 Zespoły rezydenycjno-folwarczne, czy folwarczne stanowią dominujący element w krajobrazie kulturowym obecnej gminy Brojce. Jest to pochodna określonych uwarunkowań historycznych (w tym własnościowym), gospodarczych i społecznych. W średniowieczu ziemie te należały - w większości - do rodziny von Manteuffel  oraz częściowo do klasztoru w Białobokach (następnie w posiadaniu rodzin rycerskich) . Obszar ten obejmuje równinne tereny, położone po obu stronach rzeki Mołstowy, w sąsiedztwie historycznych traktów do Gryfic, Trzebiatowa i Karlina. Dogodne warunki naturalne związane z uprawą roli były jednym z decydujących czynników średniowiecznego osadnictwa . W tym okresie założono większość – zachowanych do czasów współczesnych - wsi , charakteryzujących się owalnicowym rozplanowaniem przestrzennym (np. Pruszcz, Tapadły), ulicowo-placowym (np. Kiełpino – nad jeziorem) lub ulicowym (np. Mołstowo). W kolejnych stuleciach stopniowo powiększały się dobra rycerskie i rozwijała się gospodarka folwarczna oparta na pańszczyźnie.

W XIX wieku, po reformie uwłaszczeniowej, nastąpił dynamiczny rozwój gospodarki rolnej, której podstawą był folwark  oraz proces kształtowania się dużych zespołów rezydencyjno-folwarcznych, których elementy przetrwały do czasów współczesnych. W tym okresie powstało kilka, nowych folwarków, zakładanych na tzw. surowym korzeniu (np. Cieszyce (1829 r.), Karwin (1835 r.),  Uniestowo (1940 r.). W końcu XIX wieku  największe majątki liczyły ok. 800 ha (np. Dargosław - 827 ha, Strzykocin - 832 ha), a niewielkie folwarki posiadały ok. 200 ha (np. Łatno – 188 ha, Pruszcz – 190 ha). Dominowała hodowla owiec oraz produkcja zbóż, co miało swoje odzwierciedlenie w ówczesnej zabudowie folwarcznej.

 

Pobierz całą publikację (PDF)



 


IMG_0015   IMG_0016   IMG_0017

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Projekt i wdrożenie EPProjects Poland