„LAPIDARIA – SYMBOLE (ZNAKI, ŚLADY) PAMIĘCI ”

„(…) Chęć pozostawienia po zmarłych śladów pamięci występuje od zarania dziejów. Cmentarze, groby zbiorowe czy indywidualne w formie kurhanów, piramid, grobowców, mauzoleów, kaplic grobowych, pomników w świątyniach, w przestrzeni miasta, czy wreszcie na cmentarzach stanowią przedmiot badań archeologów, historyków, historyków sztuki. Są swoistymi świadkami historii.(…)” 


Opieka nad grobami bliskich stanowi jeden z najważniejszych elementów tożsamości. Ma wymiar zarówno duchowy, religijny, moralny, jak i historyczny. Cmentarze, na których spoczywają przedstawiciele danych społeczności dają swoiste poczucie identyfikacji. Konieczność opuszczenia swojej ojcowizny, a w kontekście zmian historycznych po 1945 r., także ojczyzny, niosła ze sobą groźbę utraty dziedzictwa nie tylko materialnego ale również duchowego. Wyjeżdżając do nowego miejsca osiedlenia zabierano ze sobą jedynie pamięć o swoich zmarłych, nie wiedząc kiedy i czy w ogóle będzie można odwiedzić ich groby. Poczucie obcości i tymczasowości pogłębiało nowe otoczenie. Odmienna architektura, technologia wznoszenia budynków w konstrukcji ryglowej (nazywanych w poczuciu pewnej wyższości „gliniakami” w odróżnieniu od budownictwa zrębowego charakterystycznego np. dla obszarów dawnej Wileńszczyzny), typ zagród (np. czworobocznych, dających wrażenie warownych twierdz), układów urbanistycznych – to wszystko w pewnym przedziale czasowym zostało jeśli nie w pełni zaakceptowane, to przynajmniej było tolerowane. Brak własnych (historycznych) miejsc grzebalnych z mogiłami przodków stanowiło znacznie ważniejszy problem w procesach adaptacji i asymilacji na nowych terenach.
Pamiętając o kontekście historycznym i politycznym „wędrówki ludów” po 1945 r. bardziej zrozumiałe staje się działanie osadników zmierzające do zatarcia śladów (lub ich minimalizacji) po swoich niemieckich poprzednikach. Dotyczy to zwłaszcza upamiętnień ofiar I wojny światowej, które znajdowały się praktycznie we wszystkich wsiach regionu; lokalizowane na wiejskich placach, w obrębie parceli kościelnych, na cmentarzach wiejskich. Niektóre w formie tablic epitafijnych umieszczano we wnętrzach kościołów (np. w Krągu ob. gm. Polanów). Upamiętnienia te powstawały najczęściej po zakończeniu I wojny światowej; charakteryzowały się zróżnicowanymi formami plastycznego wyrazu. Od zupełnie skromnych głazów narzutowych z nazwiskami ofiar, poprzez obeliski zwieńczone krzyżami żelaznymi, aż po rozbudowane formy architektoniczne stanowiące rodzaj symbolicznego założenia przestrzennego (np. monumentalne założenie w Łobzie). Najczęściej przy pomnikach sadzono dęby, rzadziej nieśmiertelniki (tuje), świerki, jesiony. Często tylko te nasadzenia, stanowiące swoistą dominantę w krajobrazie, pozwalają zlokalizować miejsce po historycznym upamiętnieniu.


Pobierz całą publikację (PDF)

 

 


ZABYTKOWE OBIEKTY SANATORYJNE POŁCZYNA ZDROJU – STAN ISTNIEJĄCY I PROBLEMATYKA KONSERWATORSKA.



W 2008 r. Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie  prowadziło prace terenowe na obszarze wszystkich istniejących jednostek osadniczych występujących w gminie Połczyn Zdrój, w celu wykonania Gminnej Ewidencji Zabytków . Zadanie to zlecone zostało przez Urząd Miasta i Gminy w Połczynie Zdroju, w związku z realizacją ustawowego obowiązku posiadania tego rodzaju opracowania, pomocnego w wykonywaniu zadań związanych z gospodarką przestrzenną. Przeprowadzone wówczas badania w terenie, zwłaszcza w mieście Połczyn Zdrój, pozwoliły zgromadzić aktualny materiał fotograficzny, który stał się podstawą niniejszego artykułu. Poszerzenie wiedzy o informacje w dostępnych dokumentacjach historycznych, archiwaliach i materiałach kartograficznych, pozwala poznać historię rozwoju Połczyna od lokalnego ośrodka rolniczo-rzemieślniczego do uznanego miasta - kurortu i uzmysławia, jak wielką rolę kulturo- i miastotwórczą odegrała funkcja uzdrowiskowa.  

1. Zwięzła historia uzdrowiska Połczyn Zdrój
Źródła lecznicze w okolicach Połczyna odkryte zostały w końcu XVII w., złoża borowiny w wieku XIX. Te naturalne bogactwa umiejętnie wykorzystane w terapii, a także łagodny nizinny klimat oraz malownicze położenie wśród pagórków w dolinie rzeki Wogry, stały się docenioną wartością i dały postawę do popularyzacji tego miejsca, jako ośrodka wypoczynkowo-leczniczego. Przybywały coraz liczniejsze rzesze gości, powstawały kolejne obiekty kurortowe oraz towarzyszące, a uzdrowisko stawało się szansą rozwoju całego miasta na kolejne stulecia. Już w 1768 r., w jednym z najwcześniejszych przewodników po kurortach, kąpielisko w Połczynie jest wymieniane obok innych sławnych miejscowości.

 

 

Pobierz całą publikację (PDF) 

 

 


DETAL ZABYTKOWYCH DOMÓW MIESZKALNYCH GMINY NOWE WARPNO

Gmina Nowe Warpno położona jest w północno – zachodniej części województwa zachodniopomorskiego nad Zalewem Szczecińskim, przy granicy z Niemcami. Jej zabytkowy zasób jest już w pełni badawczo rozpoznany i opracowany analitycznie . Jako najcenniejsze elementy krajobrazu kulturowego wymieniane są zachowane średniowieczne układy przestrzenne, XVIII – wieczne fryderycjańskie ulicówki, kościoły ryglowe, założenia pałacowo – parkowe, obiekty związane z przemysłem i gospodarką leśną. Charakterystyczne dla tego regionu, występujące w znacznej ilości, historyczne formy zabudowy mieszkalnej - zróżnicowane pod względem chronologicznym i typologicznym - to: chałupy wzniesione w konstrukcji ryglowej (z 2 poł. XIX w.), domy murowane z cegły ceramicznej (z k. XIX w.), domy mieszczańskie (najstarsze z XVIII w.), kamienice czynszowe z 4 ćw. XIX w. i pocz. XX w., budynki willowe z lat 20 – tych XX w.
Niniejszy artykuł dotyczy charakterystycznego dla nich detalu elewacyjnego (ze szczególnym uwzględnieniem stolarek architektonicznych), określenia typowych dla regionu Pomorza Zachodniego i specyficznie lokalnych form zdobniczych.
Obserwowany w ostatnich latach boom inwestycyjny wywiera niestety swój niekorzystny wpływ na substancję zabytkową, szczególnie agresywnie niszcząc  „kruche” elementy wystroju elewacji, stanowiące także o unikalnym charakterze i kolorycie poszczególnych miasteczek i wsi zachodniopomorskich. Prezentacja obiektów regionalnych ze skupieniem uwagi wyłącznie na szczegółach -  coraz bardziej ujednolicanych i bezstylowych domów - pozwoli dopełnić, znany z licznych opracowań dokumentacyjnych, obraz architektoniczny miejscowości zachodniopomorskich. 

 

 

Pobierz całą publikację (PDF) 



 




TRADYCYJNE (RYGLOWE) BUDOWNICTWO WIEJSKIE W GMINIE SIANÓW

Wstęp


Przedmiotem opracowania jest analiza etnograficzno-architektoniczna tradycyjnego (ryglowego) budownictwa wiejskiego (ludowego) w gminie Sianów oparta na badaniach własnych autorów  oraz na podstawie udokumentowanych  – w ostatnich dekadach – przykładów obiektów obecnie niezachowanych lub przebudowanych (zmodernizowanych). Literatura przedmiotu, a zwłaszcza opracowania dotyczące Pomorza Zachodniego i Środ-kowego (np. Schmid 1906; Goehertz 1931; Gohbrandt 1933; Dobrowolska 1952; Radacki 1959; Wróblewski 1960) stanowiły naukową podstawę w odniesieniu do ogólnej problematyki budownictwa ludowego w tym regionie. Pomocne okazały się również publikacje opracowane w ramach obszarów administracyjnych (gmina, powiat, województwo) (m. in.: Dalska-Sienkiewicz 1997; Kubiak 2000; Soja 2002; Witek 2006; 2007) oraz w odniesieniu do regionów geograficznych – np. w pasie nadmorskim (Sienkiewicz 1976). W podsumowaniu artykułu wskazane zostaną zagrożenia, wynikające z przekształcania historycznego krajobrazu kulturowego i możliwości jego ochrony poprzez promocje i zapisy w prawie miejscowym.
Tradycyjne ryglowe budownictwo wiejskie na Pomorzu Zachodnim, a zwłaszcza w części nadmorskiej, stanowi charakterystyczny i etnohistorycznie utrwalony element w krajobrazie kulturowym. Zachowane lub udokumentowane obiekty ryglowe odzwierciedlają lokalną tradycję, a także są swoistym „zapisem” dziejów kolejnych pokoleń. Znaczne nasycenie tego typu konstrukcją budowlaną stanowi jeden z głównych wyznaczników obszaru architektonicznego (Pokropek 1976: 21). I. Tłoczek (1958) wydzielił w Polsce 24 regiony architektoniczne (w tym zachodniopomorski), gdzie w ramach sześciu podstawowych regionów geograficznych (w układzie równoleżnikowym) przyporządkował (w układzie południkowym) regiony historyczno-etnograficzne. Współcześnie północny obszar Pomorza Środkowego nazywany jest, tak w opracowaniach planistycznych, jak i materiałach promujących walory turystycznych jako „Kraina w Kratę” (np. Szalewska 2002) .
Architektura ludowa w ramach zachodniopomorskiego regionu architektonicznego charakteryzuje się bogactwem form i typów zabudowy będących wynikiem różnorodności krajobrazu, typu gospodarki, kultury oraz burzliwych dziejów historyczno-politycznych. Określone warunki naturalne, gospodarcze, a przede wszystkim normy budowlane  działały modyfikująco na charakter budownictwa oraz wykształcenie się form lokalnych będących sumą wzajemnych zapożyczeń określonych wzorów budowlanych (Sienkiewicz 1976: 49).
Genezę budownictwa ryglowego na całym Pomorzu wiązać można z uwarunko-waniami ekonomicznymi (głównie ze wzrostem wartości drewna) oraz zarządzeniami administracyjnymi, które określały – zwłaszcza od połowy XVIII wieku – zasady budowania, sposoby pozyskiwania budulca, rygory przeciwpożarowe. Jednocześnie konstrukcja ryglowa, w stosunku do budownictwa drewnianego, miała wiele zalet: pozwalała na umieszczanie w ścianach większej liczby otworów (bez osłabienia ustroju budowlanego), bieżące naprawy zniszczonych części ścian (bez konieczności burzenia całej budowli) oraz zapewniała odpowiednie warunki termiczne i suche wnętrze (Knypa 1987: 144). Natura konstrukcji ścian ryglowych nie stawiała ograniczeń co do długości obiektu, z kolei szerokość warunkowała konstrukcja i kąt nachylenia dachu, zaś wysokość budynku ograniczona była wytrzymałością drewna i zastosowanych połączeń ciesielskich (Kubiak 2000: 393).


Pobierz całą publikację (PDF)



 


ELEWATOR ZBOŻOWY „EWA” W SZCZECIŃSKIM PORCIE - MODERNISTYCZNY ZABYTEK TECHNIKI.
TECHNICZNE ASPEKTY REALIZACJI INWESTYCJI.

Elewator Ewa jest największym na polskim wybrzeżu elewatorem zbożowym. Kiedy powstawał w 1935 r., był największym w Europie .
 
Elewator Ewa to nadal nowoczesny magazyn zbożowy, główny element zespołu funkcjonalnego składającego się pierwotnie z nabrzeża, stacji transformatorowej, budynku administracyjnego i warsztatowego, a także bocznicy kolejowej i drogi kołowej, który ulokowano w szczecińskim porcie, na północnym cyplu wyspy Łasztownia. W czasie działań II wojny światowej teren portu był celem alianckich nalotów dywanowych, ale omawiany magazyn nie ucierpiał, mimo iż prawdopodobnie był elementem obrony przeciwlotniczej oraz pełnił funkcje schronu. Po 1945r. stał się elementem upaństwowionego zespołu portowego i nadal pełnił funkcje składowo-przeładunkowe przy Nabrzeżu Zbożowym .
Obecna spółka zarządzająca elewatorem  zajmuje się magazynowaniem zbóż i pasz  - współcześnie stosowana technologia przeładunku umożliwia zasyp równoczesny kilku ładowni statku, a potencjał przeładunkowy to 1 mln t towarów rocznie. Magazyn na powierzchniach składowych może pomieścić jednocześnie ok. 50 tys. ton zbóż, co nadal stawia go wśród największych tego typu obiektów znajdujących się w basenie Morza Bałtyckiego.

 

Pobierz całą publikację (PDF) 

 

 


 

IMG_0012   IMG_0013   IMG_0014

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Projekt i wdrożenie EPProjects Poland