DOM TYPU SASKIEGO NA POMORZU ZACHODNIM


Wprowadzenie
    Niniejszy artykuł jest próbą usystematyzowania zagadnień dotyczących budownictwa saskiego na Pomorzu Zachodnim, zarówno w ujęciu etnohistorycznym, jak i geograficznym. Bezpośredni asumpt dały prace dokumentacyjno-inwentaryzacyjne, jakie autor prowadził w kilku obiektach, wzniesionych na wzorze chałupy saskiej.
Literatura przedmiotu jest stosunkowo bogata, przy czym dominują prace autorów niemieckich z 1 poł. XX w. , które nie zawsze miały charakter stricte naukowy, zaś w pol-skich opracowaniach naukowych problem ten stanowił jedynie element składowy monografii regionalnych lub problemowych .
    Kultura „ludu pomorskiego” nie była i nie jest zjawiskiem statycznym (niezmiennym), ponieważ człowiek będący jej nosicielem - w zależności od sytuacji i warunków w jakich się znalazł - albo narzucał otoczeniu własna kulturę, albo też podporządkowywał się zastanemu typowi kultury . W ten sposób, na gruncie kultury materialnej ludu pomorskiego, narastały obce wpływy, które przynosiły kolejne fale osadnictwa od XII do XIX w. Proces ten można także zaobserwować na przykładzie rozprzestrzeniania się wzorów budownictwa saskiego.
W ujęciu historyczno-terytorialnym określenie Pomorze Zachodnie  (tzw. Tylne, Hinter-pommern) należy odnieść - w przybliżeniu – do obecnego obszaru województwa zachodnio-pomorskiego, które oddzielone jest granicą polsko-niemiecką od Pomorza Zaodrzańskiego (tzw. Przedniego - Vorpommern) w Niemczech. Poza tym tak określone ramy terytorialne odpowiadają również wschodniemu zasięgowi występowania domu saskiego.


Geneza, charakterystyka i zasięg występowania chałupy typu saskiego
    Według badań archeologicznych dom halowy, trójnawowy, w którym człowiek mieszkał z bydłem pod jednym dachem, pojawił się na macierzystym terenie Germanów w okresie lateńskim, tj. na początku ery nowożytnej . Należy w tym miejscu podkreślić, iż nie odnotowano wczesnośredniowiecznych przykładów tego typu budownictwa na obszarze Dolnej Saksonii; dominowały tutaj zagrody wielobudynkowe, które utrzymały się do XIV wieku . Forma domu halowego wiązała się – od samego początku – z gospodarką hodowlaną, była wyrazem gospodarczej specjalizacji, określonej przez obiektywne warunki geograficzne. W wyniku wielowiekowej gospodarki żarowej nastąpiły zmiany glebowe (m.in. obniżenie wartości i jakości gleb), które spowodowały przestawienie się gospodarstw w kierunku hodowli. Charakterystyczna jest zbieżność występowania jednobudynkowych zagród typu halowego na terenach słabo zalesionych, a nawet pustkowiach, z typem gospodarki łąkowo-hodowlanej, która wymagała dużych – niekoniecznie dobrych jakościowo – areałów ziemi .


Pobierz całą publikację (PDF)

 

 




IMG_0001    IMG_0003

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Projekt i wdrożenie EPProjects Poland